Jak uchronić gardło przed infekcją?

Na początku pojawia się delikatne łaskotanie i uczucie suchości, później drapanie i pieczenie gardła. Dodatkowo mogą ujawniać się inne symptomy, takie jak osłabienie, katar i kaszel, niekiedy nawet podwyższona temperatura ciała. To znak, że nasz organizm, a przede wszystkim gardło, zaatakowała infekcja.

Główne przyczyny infekcji gardła

Główną przyczyną infekcji gardła są wirusy — adenowirusy i enterowirusy. Atakują przede wszystkim w okresie jesienno-zimowym i wczesną wiosną, gdy nasz system odpornościowy jest osłabiony i podatny na drobnoustroje chorobotwórcze. Infekcja wirusowa może pojawić się gwałtownie, nagle powodując ostry ból głowy, lub rozwijać się powoli, stopniowo zwiększając dyskomfort podczas mówienia i połykania. W początkowej fazie choroby zazwyczaj pojawia się złe samopoczucie, ból głowy i mięśni. Zainfekowane gardło jest zaczerwienione, błona śluzowa staje się przekrwiona, a migdałki rozpulchnione. Dolegliwościom może towarzyszyć suchy kaszel oraz nieznaczna gorączka. Infekcje wirusowe trwają średnio 5-7 dni.

Nieco rzadziej mamy do czynienia z bólem gardła wywołanym przez bakterie, m.in. paciorkowce lub gronkowce. Infekcja bakteryjna najczęściej pojawia się w wyniku niewyleczonej choroby wirusowej, gdy organizm jest osłabiony, a więc bardziej podatny na drobnoustroje chorobotwórcze. Uszkodzona przez wirusy błona śluzowa gardła łatwiej poddaje się wtórnemu zakażeniu bakteryjnemu. Na dolegliwości tego rodzaju najbardziej narażone są dzieci w wieku szkolnym. Infekcje bakteryjne zwykle pojawiają się gwałtownie i są nieco bardziej dotkliwe dla chorego. Oprócz bólu gardła pojawia się szereg innych objawów, takie jak m.in. ciemnoczerwone zabarwienie błony śluzowej, powiększone węzły chłonne, przekrwione migdałki z charakterystycznym kremowo-białym nalotem, obrzęknięty języczek z szarym nalotem. Dodatkowo najczęściej występuje również podwyższona temperatura ciała, nawet do 38°C.

Co na gardło profilaktycznie?

Na infekcje może być narażony każdy z nas, szczególnie w sezonie największej zachorowalności. Warto jednak pamiętać, że im nasza odporność jest silniejsza, tym mniejsze ryzyko nieprzyjemnego bólu gardła. Warto zatem podjąć stosowne działania profilaktyczne, które mogą uchronić nas przed chorobą.

Ryzyko zakażeń wirusowych i bakteryjnych zmniejsza  przede wszystkim  prawidłowa higiena, w tym regularne mycie rąk. Równie ważna jest odpowiednia odzież. Przede wszystkim należy ubierać się adekwatnie do pogody. Gdy na zewnątrz mroźnie, wietrznie i pada, trzeba zawsze zakładać czapkę i szalik. Sprawdza się również ubiór na tzw. cebulkę, ponieważ w ten sposób możemy uniknąć wychłodzenia i przegrzania organizmu. Warto też regularnie uprawiać sport i zdrowo się odżywiać.

Co najważniejsze, nigdy nie powinniśmy bagatelizować pierwszych objawów infekcji gardła. Gdy gardło jest podrażnione i odczuwamy nieprzyjemny dyskomfort, należy od razu interweniować, stosując np. domowe metody łagodzenia bólu. Jeśli dolegliwości się nasilają, warto udać się do lekarza.

O gardło i struny głosowe przede wszystkim powinny dbać osoby, które używają narządu głosu w swojej codziennej pracy. To m.in. nauczyciele, przedstawiciele handlowi, prezenterzy, śpiewacy itd. Gdy tylko pojawia się nieprzyjemny dyskomfort związany z podrażnieniami w gardle, warto złagodzić objawy, sięgając po preparaty dostępne w aptekach, np. pastylki do ssania lub wykonując płukanki ziołowe. Pamiętajmy, również że nawodnienie organizmu wspiera prawidłowe funkcjonowanie śluzówki oraz mechanizmy obronne naszego organizmu, dlatego zadbajmy o odpowiednią ilość płynów w ciągu dnia. Kluczową rolę w odpowiedzi immunologicznej  odgrywają także odpoczynek i sen, dlatego już przy pierwszych objawach choroby, zadbajmy o spokój i możliwość regeneracji organizmu. To jeden z podstawowych czynników, które wpływają na gojenie się gardła i szybki powrót do zdrowia.

Co jest dobre na gardło, a czego należy unikać?

W wyniku infekcji pojawia się chrypka, ból, zaczerwienienie oraz nieprzyjemne uczucie pieczenia i drapania. To znak, że nasza śluzówka jest napięta i przesuszona. Osłabiony nabłonek gardła i krtani przestaje spełniać swoją funkcję ochronną i staje się bardziej podatny na drobnoustroje. Już pierwsze objawy powinny skłonić nas do podjęcia stosownych działań. Tylko w ten sposób unikniemy poważniejszych problemów. Warto zastosować leki objawowe, które hamują rozwój infekcji. Maści, spraye, płynu do płukania i pastylki do ssania zawierające składniki takie jak benzydamina czy lidokaina działają przeciwbólowo i przeciwzapalnie. W razie potrzeby należy również skorzystać z leków przeciwgorączkowych. 

Warto wówczas unikać nadmiernego przeciążenia gardła i strun głosowych. Jeśli tylko jest taka możliwość, należy powstrzymywać się od nazbyt głośnego i długotrwałego mówienia. Zawsze warto mieć przy tym odpowiednie preparaty, herbatki ziołowe lub wodę do nawilżania gardła.

Powszechnymi czynnikami, które przyczyniają się do podrażnienia błony śluzowej gardła, są również m.in.:

• suche powietrze (najczęściej pochodzące z klimatyzacji),
• dym papierosowy,
• zanieczyszczone powietrze,
• pyły,
• pikantne potrawy,
• chłód,
• zimne napoje.

Jeśli więc czujemy, że złapała nas infekcja lub też jesteśmy szczególnie narażeni na dolegliwości gardła, powinniśmy unikać powyższych czynników. Ważna jest także odpowiednia wilgotność w pomieszczeniu (40 – 60 %) , która zapobiega wysychaniu błony śluzowej i stanowi pierwszą barierę ochronną układu oddechowego.

Domowe sposoby na ból  gardła

Domowe metody na ból gardła wciąż są aktualne i skuteczne. Ich działanie opiera się głównie na nawilżaniu i ochronie błony śluzowej, zmniejszaniu stanu zapalnego oraz łagodzeniu bólu i podrażnienia.

Prostą i skuteczną metodą zmniejszania bólu gardła oraz obrzęku błony śluzowej jest płukanie gardła solą (płukanki solne). Taki roztwór przygotowuje się poprzez rozpuszczenie około ½ łyżeczki soli w szklance ciepłej wody. Płukanie gardła solą kilka razy dziennie, może skracać czas trwania objawów infekcji.

Działanie przeciwzapalne i antyoksydacyjne wykazuje również rumianek. Stosowany w formie płukanek lub herbatek ziołowych może łagodzić podrażnienia gardła oraz wspierać regenerację błony śluzowej.

Domowym sposobem na ukojenie gardła są inhalacje parowe z dodatkiem olejków eterycznych (np. eukaliptus, mięta). Dodatkowo ułatwiają one  oddychanie i działają  przeciwzapalnie.

Bardzo dobrym sposobem na walkę z infekcją, od dawna stosowane w medycynie ludowej, są również naturalne syropy i napoje, jak np.:

• naturalne syropy z miodu, które łagodzą kaszel i podrażnienie gardła. Miód hamuje rozwój bakterii, wirusów i grzybów, wykazując przy tym właściwości łagodzące. Można przyjmować bezpośrednio 1 łyżeczkę miodu lub też dodając go do herbaty albo deserów.
• syrop z cebuli  – jest tradycyjnym środkiem stosowanym w łagodnych infekcjach górnych dróg oddechowych, szczególnie przy bólu gardła i kaszlu. Jego działanie wynika z obecności naturalnych związków bioaktywnych zawartych w cebuli (Allium cepa), takich jak flawonoidy (np. kwercetyna), związki siarkowe oraz substancje o działaniu antyoksydacyjnym i przeciwzapalnym;
• mleko z miodem i czosnkiem – remedium na infekcje gardła. Powleka błonę śluzową gardła, a nawilżanie śluzówki jest kluczowe w redukcji podrażnień i bólu. Wykazuje również właściwości antybakteryjne i przeciwzapalne.

Naturalne składniki wspierające odporność

Aby szybko zwalczyć infekcję należy zadbać o odporność organizmu, a naturalne składniki są bogatym źródłem substancji o działaniu przeciwzapalnym, przeciwwirusowym i wspierającym odpowiedź immunologiczną:

• czosnek – jest jednym z najlepiej przebadanych naturalnych surowców o działaniu antybakteryjnym i przeciwwirusowym. Kluczowym związkiem aktywnym jest allicyna, która powstaje po rozgnieceniu świeżego czosnku. Dodatkowo czosnek moduluje odpowiedź immunologiczną — może zwiększać aktywność komórek odpornościowych (m.in. makrofagów i limfocytów NK), co wspiera naturalną obronę organizmu;
• imbir – zawiera bioaktywne związki, takie jak gingerole i shogaole, które odpowiadają za jego działanie przeciwzapalne. W badaniach klinicznych imbir wykazuje potencjał w łagodzeniu objawów stanów zapalnych błon śluzowych oraz bólu, co może być pomocne przy podrażnieniach gardła i infekcjach górnych dróg oddechowych
• siemię lniane – jest bogate w śluz roślinny (mucilage), który po kontakcie z wodą tworzy żelową substancję. Tworzy warstwę ochronną na błonie śluzowej gardła i przewodu pokarmowego, zmniejsza podrażnienia i suchość i łagodzi uczucie drapania i dyskomfortu

• szałwia – to jedno z popularniejszych ziół stosowanych na ból gardła. Można ją kupić w aptece lub sklepach ziołowych w postaci torebek herbacianych, lub suszonych liści. Zaleca się wykonywanie szałwiowych płukanek. Szałwia wykazuje właściwości odkażające,
• tymianek – wystarczy zalać łyżkę tymianku szklanką wrzątku, odczekać 10 minut, a następnie przecedzić, wymieszać z łyżeczką oliwy i wykonać płukanie gardła. Płukanka tymiankowa pomoże złagodzić ból spowodowany wysuszeniem śluzówki. W tymianku ukryta jest duża ilość olejku tymolowego, flawonoidów i witamin (C i z grupy B). Zawiera też wiele fenolokwasów o działaniu odkażającym i triterpenów o działaniu antyoksydacyjnym.
• rzepik – wykazuje właściwości przeciwzapalne, ogranicza nadmierny rozwój flory bakteryjnej i wzmacnia śluzówkę. Kiedy więc pojawia się ból gardła, warto wykonać napar z rzepiku do płukania gardła. 4 łyżki rzepiku zalewamy 2 szklankami ciepłej wody, a następnie gotujemy przez ok. 10 minut, nie dopuszczając do wrzenia. Po 15 minutach przecedzamy napar i płuczemy gardło.
• soda – ma działanie przeciwzapalne i przeciwobrzękowe. Łyżkę sody należy rozpuścić w ½ szklanki ciepłej wody. Tak przygotowaną miksturą trzeba płukać gardło 3-4 razy (krótko i delikatnie).

Znaczenie diety podczas infekcji gardła

Odpowiednio dobrana dieta odgrywa istotną rolę w funkcjonowaniu układu odpornościowego oraz w procesie regeneracji błony śluzowej gardła. Składniki odżywcze wpływają zarówno na intensywność odpowiedzi immunologicznej, jak i na tempo powrotu do zdrowia.

• witamina C –  uczestniczy w funkcjonowaniu komórek odpornościowych oraz działa jako antyoksydant, wspierając ochronę tkanek przed stresem oksydacyjnym,
• witamina D –  moduluje odpowiedź immunologiczną, wpływając na aktywność wrodzonej i nabytej odporności,
• cynk –  jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania układu immunologicznego i może skracać czas trwania infekcji górnych dróg oddechowych,
• probiotyki –  wspierają równowagę mikroflory jelitowej, która odgrywa istotną rolę w regulacji odporności organizmu.

Regularne spożywanie produktów bogatych w te składniki może wspierać zarówno profilaktykę infekcji, jak i szybszą regenerację w trakcie choroby.

Łagodzenie objawów odynofagii

Odynofagia, czyli ból podczas przełykania, jest częstym objawem infekcji i stanów zapalnych gardła. Jej łagodzenie polega głównie na zmniejszeniu stanu zapalnego, ochronie błony śluzowej oraz redukcji bólu. Najczęściej stosowane są spraye i pastylki do ssania, często zawierające substancje takie jak:

• benzydamina –  działa przeciwzapalnie i przeciwbólowo, zmniejszając obrzęk i dyskomfort,
• lidokaina –  działa miejscowo znieczulająco, chwilowo blokując przewodnictwo bólu.

W celu złagodzenia przykrych dolegliwości należy również zadbać o błonę śluzową gardła. W tym celu można postawić na:

• płukanki solne i napary ziołowe –  pomagają zmniejszyć obrzęk i działają łagodząco na ból gardła.
• napoje powlekające –  (np. z dodatkiem miodu lub siemienia lnianego) tworzą ochronną warstwę, zmniejszając tarcie i ból przy przełykaniu .

Kluczowe jest również odpowiednie nawodnienie, ponieważ utrzymuje wilgotność błony śluzowej, zmniejsza jej podrażnienie i ułatwia przełykanie. Zaleca się także częste picie małych ilości płynów o temperaturze pokojowej.

Zdarza się jednak, że mimo stosowania leczenia, objawy nie ustępują lub wręcz się pogarszają. W takim przypadku niezbędna jest konsultacja lekarska. Koniecznie udaj się na wizytę,  gdy występuje:

• silny ból gardła utrzymujący się dłużej niż 7 dni,
• ropna wydzielina,
• krwawienie z gardła,
• ból ucha,
• wysoka gorączka,
• sztywna szyja lub trudności w przełykaniu.

Takie objawy mogą wskazywać na poważniejsze schorzenia wymagające diagnostyki i leczenia.

Bibliografia:

1. Carr AC, Maggini S. Vitamin C and immune function. Nutrients. 2017;9(11):1211.
2. Majewski M. Allium sativum: facts and myths regarding human health. Rocznik Państwowego Zakładu Higieny. 2014;65(1):1–8.
3. Aranow C. Vitamin D and the immune system. J Investig Med. 2011;59(6):881–886.
4. Read SA, Obeid S, Ahlenstiel C, Ahlenstiel G. The role of zinc in antiviral immunity. Adv Nutr. 2019;10(4):696–710.
5. Hill C, et al. Expert consensus on probiotics. Nat Rev Gastroenterol Hepatol. 2014;11(8):506–514.
6. de Looze F, et al. Benzydamine in sore throat. Int J Clin Pract. 2014;68(5):584–593.
7. Nalamachu S. Lidocaine in pain management. J Pain Res. 2013;6: 803–812.
8. King D, et al. Saline gargling for URTI. Am J Prev Med. 2015;49(3):e59–e67.
9. Farmakopea Polska XI. Matricariae flos – koszyczek rumianku (monografia surowca farmaceutycznego).
10. Leki.pl: Rumianek – działanie przeciwzapalne i łagodzące w infekcjach gardła
11. Kuchar E., et al. Postępowanie w ostrych infekcjach górnych dróg oddechowych.
12. Molan PC. Honey antibacterial properties. J Appl Microbiol. 1992;73(5):364–370.
13. Popkin BM, et al. Water, hydration and health. Nutr Rev. 2010;68(8):439–458.